خبرنگار و سلامت مردم

فاخته- به نظر من یکی از موضوعاتی که کمتر درباره آن صحبت شده نقش خبرنگار در سلامت مردم است. شاید وقتی اسم خبرنگار می‌آید بیشتر به سراغ خبرهای سیاسی و اجتماعی و حوادث و اتفاقات روزمره برویم. اما خبرنگار در حوزه سلامت هم می‌تواند نقش بسیار مهمی داشته باشد.
در 10 سال گذشته در حوزه بهداشت عمومی اقدامات زیادی انجام شده است. دستگاه‌های مختلف برای سلامت مردم تلاش کرده‌اند. نیروهای زیادی در مراکز بهداشتی و درمانی و دامپزشکی و آزمایشگاه‌ها و مراکز تولید و عرضه مواد غذایی مشغول کار بوده‌اند. بسیاری از این تلاش‌ها شاید هیچ وقت دیده نشده باشد.
در این میان خبرنگار می‌تواند کاری کند که این تلاش‌ها دیده شود.
اما موضوع فقط اطلاع رسانی درباره اقدامات انجام شده نیست.
به نظر من در سال‌های گذشته شاید بیشتر از خبرنگاران برای انتشار خبر استفاده کرده‌ایم تا اینکه از ظرفیت آنها برای پیدا کردن مشکلات و کمک به حل آنها استفاده کنیم.
خبرنگار می‌تواند یک موضوع را دنبال کند.
می‌تواند از یک مشکل کوچک شروع کند و آن را تا رسیدن به نتیجه پیگیری کند.
می‌تواند سؤال کند که چرا یک مشکل برای مدت طولانی باقی مانده است.
می‌تواند صدای مردم باشد.
می‌تواند موضوعی را که شاید برای یک دستگاه عادی شده باشد دوباره به مسئولان یادآوری کند.
این نقش در حوزه سلامت عمومی اهمیت بیشتری دارد.
سلامت مردم موضوعی نیست که فقط در بیمارستان و درمانگاه اتفاق بیفتد. سلامت از همان جایی شروع می‌شود که غذای مردم تولید می‌شود.
وقتی درباره سلامت گوشت و مرغ و شیر و تخم مرغ صحبت می‌کنیم در واقع درباره سلامت خانواده‌ها صحبت می‌کنیم.
وقتی درباره کشتارگاه و کارخانه مواد غذایی و سردخانه و حمل و نقل مواد غذایی صحبت می‌کنیم در نهایت موضوع به سفره مردم مربوط می‌شود.
اینجا نقش دامپزشکی نیز بسیار مهم است.
گاهی مردم تصور می‌کنند دامپزشکی فقط یعنی درمان حیوانات. در حالی که بخش بزرگی از کار دامپزشکی مستقیماً با سلامت مردم ارتباط دارد.
کنترل بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان یکی از این موارد است.
نظارت بر فرآورده‌های خام دامی یکی دیگر از این موارد است.
نظارت بر کشتارگاه‌ها و مراکز بسته بندی و سردخانه‌ها و مراکز عرضه نیز بخشی از همین زنجیره است.
اما سؤال اینجاست که آیا مردم به اندازه کافی از این اقدامات اطلاع دارند؟
آیا مردم می‌دانند یک محصول سالم چه مسیری را طی می‌کند تا به دست آنها برسد؟
آیا می‌دانند چرا خرید مواد غذایی از مراکز مجاز اهمیت دارد؟
آیا می‌دانند مصرف برخی فرآورده‌های غیرمجاز چه خطراتی می‌تواند داشته باشد؟
اینجاست که خبرنگار می‌تواند نقش بسیار خوبی داشته باشد.
خبرنگار می‌تواند زبان کارشناسان برای مردم باشد.
گاهی یک کارشناس موضوعی را با اصطلاحات تخصصی توضیح می‌دهد. مردم هم ممکن است متوجه نشوند. خبرنگار می‌تواند همان موضوع را ساده و قابل فهم برای مردم بیان کند.
این کار شاید ساده به نظر برسد اما اثر بسیار زیادی دارد.
وقتی مردم بدانند چرا نباید شیر خام مصرف کنند یا چرا باید گوشت را از مراکز مجاز خریداری کنند یا چرا نگهداری مواد غذایی در دمای مناسب اهمیت دارد در واقع خبرنگار در پیشگیری از بیماری نقش داشته است.
این همان جایی است که رسانه از یک وسیله برای انتشار خبر به یک ابزار برای سلامت جامعه تبدیل می‌شود.
در سال‌های گذشته خبرنگاران در زمان‌های مختلف در کنار دستگاه‌های مسئول بوده‌اند. در زمان اجرای طرح‌های تشدید نظارت و مناسبت‌های مختلف و هنگام بروز بیماری‌ها و در زمان هشدارهای بهداشتی حضور رسانه بسیار مهم بوده است.
اما شاید لازم باشد این ارتباط را از حالت مقطعی خارج کنیم.
نباید فقط زمانی که یک بیماری یا یک مشکل به وجود می‌آید به سراغ خبرنگار برویم.
بهتر است قبل از ایجاد مشکل هم با خبرنگار صحبت کنیم.
اگر احتمال بروز یک خطر وجود دارد باید مردم را آگاه کنیم.
اگر یک رفتار نادرست در جامعه وجود دارد باید درباره آن اطلاع رسانی کنیم.
اگر مردم یک موضوع بهداشتی را به خوبی نمی‌دانند باید آن را ساده برای آنها توضیح دهیم.
در واقع رسانه می‌تواند در پیشگیری نقش داشته باشد نه فقط در زمان بحران.
موضوع دیگری که اهمیت زیادی دارد بحث مطالبه گری است.
خبرنگار می‌تواند از مسئولان سؤال کند که چرا یک مشکل حل نشده است.
چرا یک قانون به درستی اجرا نمی‌شود.
چرا یک مشکل قدیمی هنوز وجود دارد.
چرا امکانات کافی برای انجام یک وظیفه وجود ندارد.
این سؤال‌ها می‌تواند به اصلاح امور کمک کند.
البته خبرنگار قرار نیست جای بازرس یا مدیر یا کارشناس را بگیرد. خبرنگار وظیفه اجرایی ندارد. اما می‌تواند موضوع را مطرح کند و آن را به مطالبه عمومی تبدیل کند.
گاهی یک گزارش خوب باعث می‌شود

موضوعی که مدتها مورد توجه قرار نگرفته است در دستور کار قرار گیرد.
این قدرت رسانه است
امروز این موضوع اهمیت بیشتری پیدا کرده است. چون سرعت انتشار اطلاعات بسیار زیاد شده است.
یک خبر درست می‌تواند در مدت کوتاهی افراد زیادی را آگاه کند.
اما یک خبر نادرست نیز می‌تواند نگرانی زیادی در جامعه ایجاد کند.
در حوزه سلامت این مسئله حساس‌تر است.
بنابراین همکاری میان خبرنگار و دستگاه تخصصی باید بر پایه اعتماد و اطلاعات درست باشد.
دستگاه مسئول باید اطلاعات دقیق و قابل فهم در اختیار رسانه قرار دهد.
خبرنگار هم باید موضوع را با دقت دنبال کند و از انتشار مطالب غیرمستند خودداری کند.
اگر این همکاری شکل بگیرد نتیجه آن فقط برای دستگاه اجرایی یا رسانه خوب نخواهد بود. نتیجه اصلی آن برای مردم خواهد بود.
به نظر من در دهه آینده باید از ظرفیت خبرنگاران بیشتر استفاده کنیم.
باید خبرنگاران حوزه سلامت را بیشتر با مسائل تخصصی آشنا کنیم.
باید جلسات و نشست‌های تخصصی با رسانه‌ها داشته باشیم.
باید اجازه دهیم خبرنگار سؤال کند.
باید مشکلات را از نگاه مردم بشنویم.
باید از خبرنگار فقط برای پوشش مراسم و بازدیدها استفاده نکنیم.
باید از او برای آموزش مردم و پیشگیری از بیماری و مطالبه گری و انتقال مشکلات جامعه استفاده کنیم.
در این صورت خبرنگار فقط منتشر کننده خبر نخواهد بود.
او به یکی از همراهان نظام سلامت تبدیل خواهد شد.
شاید اگر امروز به ده سال گذشته نگاه کنیم باید با خودمان صادق باشیم.
کارهای زیادی انجام داده‌ایم اما هنوز از همه ظرفیت رسانه استفاده نکرده‌ایم.
خبرنگاران زیادی هستند که علاقه دارند در حوزه سلامت فعالیت کنند. مسائل بهداشتی را دنبال کنند و برای آگاهی مردم تلاش کنند.
وظیفه ما این است که این ظرفیت را بهتر بشناسیم و از آن استفاده کنیم.
روز خبرنگار می‌تواند فرصتی باشد برای شروع یک نگاه جدید.
نگاهی که در آن خبرنگار فقط در پایان یک فعالیت حضور نداشته باشد.
بلکه از همان ابتدای مسیر در کنار مجموعه سلامت باشد.
اگر قرار است مردم درباره سلامت خود آگاه‌تر شوند باید از همه ظرفیت‌های موجود استفاده کنیم.
یکی از این ظرفیت‌ها رسانه است.
و یکی از مهم‌ترین نیروهای رسانه خبرنگار است.
خبرنگار می‌تواند یک هشدار را به موقع به مردم برساند.
می‌تواند یک مشکل را به مسئولان یادآوری کند.
می‌تواند یک اقدام خوب را به جامعه معرفی کند.
می‌تواند صدای مردم باشد.
می‌تواند به زبان ساده مسائل تخصصی را برای خانواده‌ها توضیح دهد.
و گاهی می‌تواند با یک گزارش خوب از ایجاد یک مشکل بزرگ جلوگیری کند.
پس شاید بد نباشد در روز خبرنگار به جای اینکه فقط بگوییم خبرنگار چشم و گوش جامعه است کمی بیشتر به این موضوع فکر کنیم.
خبرنگار می‌تواند چشم و گوش سلامت جامعه هم باشد.
امیدوارم در سال‌های آینده ارتباط میان دستگاه‌های مسئول و خبرنگاران بیشتر و بهتر شود.
امیدوارم بتوانیم از توان خبرنگاران برای آموزش مردم و پیشگیری از بیماری و افزایش آگاهی عمومی استفاده کنیم.
و امیدوارم هیچ وقت رسانه را فقط زمانی که به آن نیاز داریم به یاد نیاوریم.
رسانه می‌تواند همیشه در کنار سلامت مردم باشد.
روز خبرنگار را به همه خبرنگاران عزیز و دلسوز که برای آگاهی مردم تلاش می‌کنند تبریک می‌گویم.
امیدوارم قلم شما همیشه در مسیر آگاهی و سلامت و آرامش مردم باشد.

دکتر رضا افشاریان